Schapendrijven.

Een fenomeen dat al eeuwen bestaat en zich in de loop der tijden heeft ontwikkeld.

Het is een functie door velen gezien wordt als uiterst nuttig. De hond maakt  het houden van vee makkelijker. Eeuwen heeft men, op diverse plekken in de wereld, de hond gebruikt als werkhond bij het vee. Toen het moment aangebroken was dat stambomen een gewenst item werd voor de rijkere mensen, heeft men vele herdershonden tot het rashond verheven.

|De eretitel herdershond verdienden ze met het werk waar ze voor gebruikt werden.

Veel herdershonden zijn ontstaan in Europa. De beroemdste werkende herdershond is waarschijnlijk de Border Collie. Eigenlijk is dit het enige ras waar men direct aan denkt als men de term Working Sheepdog bezigt.

Omdat honden overal in de wereld in andere omstandigheden werken met vee, zijn er verschillende herdershonden ontstaan. Herdershonden die, bij de erkenning als rashond,  vaak vernoemd zijn naar het gebied waar ze zijn ontstaan.

Zo kent men de herdershonden:

Australian cattle dog of Australische veedrijvershond een herdershond uit Australië vooral gebruikt als heeler voor het grote vee.

Australian kelpie of Kelpie een herdershond uit Australië

Australian Shepherd of Australische herder een herdershond uit de USA, heeft als basis Australische honden

Bearded Collie een herdershond uit de Schotse hooglanden

Beauceron een Franse veedrijver die vroeger gebruikt werd rond Parijs

Belgische Herdershond

* Groenendaeler vernoemd naar hotel - restaurant Chateau Groenendael, een overblijfsel van de Abdij van Groenedael ongeveer tien kilometer ten zuiden van Brussel

* Laekense herder vernoemd naar Laken, een deelgemeente van Brussel

* Mechelse herder vernoemd naar de gemeente Mechelen, komt uit de Kempen en het noorden van Brabant

* Tervuerense herder vernoemd naar de gemeente Tervuren, ten noorden van Brussel

Bergamasco een herdershond uit Italië, vernoemd naar Bergamo, een stad en een provincie in Noord Italië, een gebied waar vroeger veel schapen voorkwamen

Berghond van de Maremmen en Abruzzen een herdershond uit Italië, vernoemd naar een streek en een gebergte ten Noorden en Oosten van Rome, die vooral gebruikt werd als beschermer van de kudde.

Border Collie een herdershond uit Groot Brittannië, vernoemd naar het grensgebied tussen Schotland en Engeland

Bouvier des Ardennes een herdershond uit Belgie, vernoemd naar de Ardennen, speciaal voor het werken met koeien.

Bouvier des Flandres of Vlaamse koehond een herdershond uit Belgie, vernoemd naar Vlaanderen, speciaal voor het werken met koeien.

Briard een herdershond uit Frankrijk, vernoemd naar de streek Brie

Ca de bestiar of Majorcaanse herder een herdershond uit Majorca, Spanje.

Cão da Serra de Aires of Portugese herder een herdershond uit Potugal met een verwijzing die de hoogte van de bergen

Cão de fila de São Miguel  een herdershond uit Portugal, vernoemd naar Sao Miguel

Duitse herder een herdershond uit Duitsland, is gevormd uit meerdere Duitse herdershonden

Gos d'Atura of Catalaanse herder een herdershond uit Noord-Spanje, vernoemd naar Catalonie

Hollandse herder een herdershond ui Nederland

Hrvatski ovčar of Kroatische herder een herdershond uit Kroatië

Komondor een herdershond uit Hongarije, die vooral gebruikt werd voor de bewaking van de kudde

Kuvasz een herdershond uit Hongarije, die vooral gebruikt werd voor de bewaking van de kudde

Mudi een herdershond uit Hongarije, die vooral gebruikt werd samen met de Komondor of Kuvasc

Old English sheepdog of Bobtail een herdershond uit Groot Brittannië

Picardische herdershond een herdershond uit Frankrijk, in het bijzonder uit Picardie

Polski owczarek nizinny of Poolse laaglandherder een herdershond uit Polen.

Polski owczarek podhalanski of Tatrahond een herdershond  uit Polen, die vooral gebruikt werd als beschermer van de kudde.

Puli een herdershond uit Hongarije, die vooral gebruikt werd samen met de Komondor of Kuvasc

Pumi een herdershond uit Hongarije, die vooral gebruikt werd samen met de Komondor of Kuvasc

Pyreneese herdershond een herdershond uit Frankrijk, uit de Pyreneeën, werd vroeger gebruikt samen met de Chien de Montagne

Schapendoes een herdershond uit Nederland

Schipperke een herdershond uit België, vernoemd naar het woord dat gebruikt werd voor klein herdershondje

Schotse herdershond een herdershond uit Groot Brittannië

Shetlandsheepdog of Sheltie een herdershond uit Groot Brittannië, gebruikt op de Shetland Eilanden

Slovenský čuvač of Cuvac een herdershond  uit Slovenië, die vooral gebruikt werd als beschermer van de kudde.

Vastgotaspets een herdershond uit Zweden, vooral gebruikt als heeler

Welsh corgi Cardigan een herdershond uit Groot Brittannië, uit Wales vooral gebruikt als heeler

Welsh corgi Pembroke een herdershond uit Groot Brittannië, uit Wales vooral gebruikt als heeler

Zuid-Russische owcharka een herdershond uit Rusland, die vooral gebruikt werd als beschermer van de kudde.

Onder de herdershonden vallen ook:

Saarlooswolfhond

Tsjecho-Slowaakse wolfhond

Dat zijn honden die onder de groep herdershond vallen, maar eigenlijk gefokt zijn uit een kruising van een herdershond met de wolf.

In de loop van de afgelopen 100 jaar hebben we ook herdershonden gezien die in functie herdershond waren, maar nooit het predicaat rashond hebben gekregen.
Zo had men in Frankrijk de Labrit, een herdershond uit Les Landes die uitzag als een Pyreneese Herderhond met een schofthoogte 50 tot 55 cm, de herdershond uit Langueduoc, de Herderhond uit Garriques, in Duitsland de Schafpudel en de Altdeutsche Hutehund, in Engeland de Welsh Collie en waarschijnlijk nog velen meer herdershonden die nooit zijn erkend.

Ook zijn er herdershonden die opvallen door een aparte manier van werken en in het land van herkomst gezien worden als een herdershond, maar internationaal niet erkend worden als rashond. Een voorbeeld hiervan is de New Zealand Huntaway. De Huntaway is een hond die in bouw lijkt op een Working Kelpie of een Australian kelpie of Kelpie en zich hoofdzakelijk onderscheidt in zijn manier van werken.

Er zijn ook rashonden die kynologisch gezien onder een andere rasgroep vallen dan de herdershond, maar in het land van herkomst soms ook gebruikt worden als herdershond. Een voorbeeld hiervan is de Perro De Agua Espagnol of Spaanse waterhond, een hond uit Spanje die gebruikt werd als manusje van alles. Dit ras wordt bij het vee vooral gebruikt voor het hoeden van een kudde, maar gezien het feit dat de boeren deze hond gebruikten is het niet ondenkbaar dat ook deze hond aanleg heeft voor het drijven van een kudde. De hond is bedoeld voor het wat grotere vee.

Het werken van herdershonden gaat op verschillende manieren.
Voor het gemak start ik met de onderverdeling in strong-eyed en loose-eyed. De term strong-eyed slaat op het drijven van vee door het "eye" te vertonen. :Eye" is het beroemde staren dat men bij de Border Collie ziet als deze vee wilt verplaatsen. Het vertonen van "eye" zie je bij de Border Collie, maar je kunt het ook tegenkomen bij Australian Kelpies en sporadisch zie je het zelfs bij andere rassen.

Naast strong-eyed, kennen we ook loose-eyed. Loose-eyed is de manier van drijven zonder de aanwezigheid van "eye". Loose-eyed drijven is het gebruik maken van andere dingen behalve eye. De Welsh Collie is daar een mooi voorbeeld van. Deze herdershond, die eruit ziet als een Border Collie, mag geen eye vertonen en drijft vee door gebruik te maken van hun lichaamstaal, de positie t.o.v het vee en soms zelfs met gebruik van hun stem. Mensen die zich inzetten voor het behoud van de Welsh Collie  laten de fokdieren conformeren voordat ze ingezet worden als fokdier. Een Welsh Collie is pas rastypisch als het uiterlijk klopt en het zgn. "eye" afwezig is.
Naast loose-eyed honden, kent men ook zgn. Huntaway's. Met de kreet Huntaway wilden men een hond aanduiden die vee drijft door gebruik te maken van de stem.  Er zijn veel geografische hindernissen die het onmogelijk maken voor een hond om met andere eigenschappen als de stem, contact met vee te krijgen zodat het vee doet wat de hond aangeeft. In onherbergzame gebieden, waar veel hindernissen staan zoals bomen, struiken, rotsblokken, etc., is de Huntaway-eigenschap effectiever dan andere eigenschappen. Door gebruik te maken van het fenomeen dat vee vlucht voor de blaffende hond, kan een herdershond ook het vee dat hem niet ziet van punt A naar B drijven.

Een voorbeeld van de Huntaway is de New Zealand Huntaway, een ras dat niet erkend is door de FCI, maar in Nieuw Zeeland bekend is en gebruikt wordt voor het vee. In Nieuw Zeeland gebruiken een aantal boeren de Huntaway's om hele gebieden vrij te maken van vee. Door slim gebruik te maken eigenschappen van verschillende honden, kan men, door Huntaway's en andere herdershonden naast elkaar te gebruiken, effectief een veehouderij bedrijven.

Herdershonden kun je ook verdelen in hoeders en drijvers.

Drijvers zijn honden die gebruikt worden voor het verplaatsen van vee en hoeders gebruikt men om vee op een plek te laten blijven. Vaak zijn beide eigenschappen nodig. Er zijn rassen die uitgesproken drijvers zijn. Bij het ene ras zijn de drijvers in de meerderheid en bij hetr andere ras in de minderheid. De noodzaak tot hoeden en drijven wordt bepaald door de functie van de hond. Honden die veelvuldig gebruikt worden voor het transport van het vee, moeten uitmuntende drijvers zijn om goed te functioneren. Als een kudde een grote afstand af moet leggen, zal men onderweg ook rustpauzes in moeten lassen en op dat moment wordt het hoeden een belangrijke eigenschap.

Herdershonden kun je ook verdelen in honden voor groot en voor klein vee.

Zo kunnen bijna alle herdershonden met elk soort vee werken. Toch zijn er exemplaren die gespecialiseerd zijn in bepaalde soorten vee.

Voor koeien heb je zwaar gebouwde honden nodig die een stootje kunnen hebben. Meestal zijn die honden zgn. Heelers.

Heelers zijn honden die in verhouding laag gebouwd zijn en in de hakken van de koe bijten als er extra druk nodig is om de koe een richting op te krijgen. Een koe heeft een onhebbelijkheid, nl. als een koe naar achteren trapt krijg je vooraf geen waarschuwing. Een paard verzamelt zijn trap door eerst naar voren te gaan met het been en dan pas naar achteren, en een koe schopt direct naar achteren.

Door hun lage postuur schopt een koe meestal over de hond heen. Heelers zijn de o.a. Vastgotaspets, Welsh corgi Cardigan, Welsh corgi Pembroke en Australian cattle dog of Australische veedrijvershond. Door hun compacte en grove bouw zijn ze ook in staat om een schop van vee te incasseren. Vooral de Australian cattle dog of Australische veedrijvershond  munt uit in het werken als Heeler.
Er zijn ook grotere honden die gespecialiseerd zijn in koeien. Een voorbeeld hiervan zijn de Bouviers. Als ode aan hun functie bij de koeen hebben ze het eerste deel van hun naam te danken aan het Franse woord Boeuf (rund).

Er is ook een andere onderverdeling mogelijk. Omdat men bijna alle nuttige honden bij de kudde werken onder de herdershondengroep heeft laten vallen, wordt het een beetje wazig als men naar de grotere herdershonden kijkt. Ik heb het dan vooral over de grote honden die vaak zo groot zijn dat het drijven of hoeden van vee nooit efficiënt kan gaan. Dit zijn honden die als hoofdfunctie bescherming van de kudde hadden.
Ik heb het dan vooral over honden als de Komondor, de Kuvasz, de Zuid-Russische owcharka, Berghond van de Maremmen en Abruzzen etc.. Dit zijn allemaal herdershonden die gebruikt zijn voor het beschermen van een kudde. Deze honden werden als pup gesocialiseerd in de kudde en leven in die groep als lid van de kudde. Doordat deze honden in de kudde gesocialiseerd worden, gaan ze de kudde als hun familie beschouwen en beschermden tegen elke dreiging. Deze bescherming was hard nodig in een tijd dat er beren, vossen, lynxen, wolven en veedieven op het vee lagen te loeren. Nu, in een tijd waar nog maar weinig plekken op aarde zijn met zulke dreiging, is het gebruik van dit type honden enorm teruggelopen. Slechts een enkele herder gebruikt nog beschermhonden.
Naast de beschermhonden die onder de herdershondengroep vallen, zijn er ook honden met dezelfde functie maar bij het benoemen van de rassen in een andere groep zijn ingedeeld. Zo kennen we de Sarplaninac, de Chien de Montagne en nog vele andere honden.

Als je over de beschermhonden van de kudde leest, zie je dat men in het verleden gebruik maakten van een bijzondere bepantsering van de honden. Bij een aanval is de nek van de hond het zwakste punten en een verwonding van de nek schakelde de hond direct uit. Om dit zwakke deel te beschermen bij een aanval, kregen deze honden hele brede houten of leren banden om de nek, met allemaal scherpe punten die naar buiten gericht waren. Door deze extra bescherming van de nek waren de honden zelfs in staat om beren te lijf te gaan.

Op dit moment gebruikt een enkeling nog een beschermhond bij de kudde. In Nederland heeft een familie gewoond die een schapenhouderij hadden. Deze familie is nogal honden gek. Doordat zich in het fenomeen hond te verdiepen, ontdekten zijn de beschermhond. Toen zij nog in Nederland woorden hebben zij als test een Zuid-Russische Owcharka in de kudde gehad. De hond beschermde de kudde perfect, maar was uiteindelijk een beetje overdone in Nederland. In 2008 is de familie geëmigreerd naar Canada en is daar een schapenfarm begonnen. Hun schapenfarm in Canada heeft dezelfde naam gekregen als hun bedrijf in Nederland, nl. de Grazerie.

In Canada heeft men last van roofdieren bij de schapenfarm en ter bescherming van de kudde zetten zij de Sarplaninac in.

Schapen zijn vroeger in een belangrijke bron van inkomsten geweest voor velen. In de loop van decennia zijn er een aantal gebieden in de wereld ontstaan waar men zich op het houden van schapen zijn gaan richten. Landen zoals Nieuw Zeeland en Australië hebben zich ontwikkeld tot schapenlanden pur sang. In hun ontwikkeling tot schapenland hebben zij veelvuldig gebruik gemaakt van herdershonden. De herdershonden hebben dan ook een belangrijke bijdrage geleverd tot het succes van deze landen op dit gebied.
Toeristen die door Nieuw Zeeland reizen kunnen op het Zuider IJland, bij Lake Tekapo, een standbeeld zien staan dat opgericht is als ode aan de Border Collie die daar een belangrijke bijdrage heeft geleverd aan het houden van schapen in Nieuw Zeeland. Zonder het fenomeen de Border Collie was het onmogelijk om op de uitgestrekte gebieden schapen te houden.

24 oktober 2010, vandaag even bij de schapen geweest en iets uitzonderlijk waargenomen, of misschien wel getuige geweest van iets wat logisch voor dit soort honden maar wat door ons niet werd verwacht.
Een vriendin is naar de schapen geweest met haar honden. Ze heeft een volwassen Heidewachtel en ze heeft een jonge Border Collie (12 weken) die thuis al aanleg vertoont om te drijven.
Aanleiding van het bezoek was haar jonge Border Collie. We gingen kijken of de drive om andere dieren te drijven ook bij de schapen erin zit.
De Border Collie vertoonde de nodige aanleg, maar gaf ook aan dat de schapen, in zijn ogen, erg groot zijn.
Toen onze honden in het veld geweest waren, hebben we met Etney de schapen naar het hek gedreven. Toen de schapen bij het hek stonden, zagen we tot onze verbazing de Heidewachtel, met zijn hoofd door het hek, fanatiek naar de schapen loeren.
Nieuwsgierig als we altijd zijn, hebben we de Heidewachtel in het veld gelaten en tot onze verbazing ging hij blaffend naar en om de schapen. Hij dreef de schapen naar zijn baasje. Toen de schapen stil bij de baas stonden was het werk gedaan en verviel hij direct in zijn andere aanleg, het ruiken van allerlei dingen. Het baasje heeft de schapen zo gemanipuleerd dat ze weer gingen bewegen en nadat de hond aandacht was gevraagd ging hij direct weer de schapen naar de baas drijven. Telkens als de schapen bij elkaar stonden stopte hij met drijven en ging hij de omgeving afsnuffelen. Voor ons is dit een bevestiging dat het fenomeen herdershond erg dichtbij het fenomeen jachthond kan liggen. Beide eigenschappen lijken veel op elkaar.